Przester, overdrive, distortion i fuzz: czym się różnią

Słowo „przester” w polskim żargonie gitarowym oznacza wszystko naraz: overdrive, distortion i fuzz. Każdy, kto zaczyna kolekcjonować kostki, szybko odkrywa, że to trzy różne zwierzęta. Brzmią inaczej, inaczej reagują na grę i inaczej dogadują się ze wzmacniaczem.

Skąd się bierze przester

Przesterowanie to obcinanie szczytów fali dźwiękowej, kiedy sygnał jest za mocny dla układu, przez który przechodzi. Pierwsi gitarzyści rockowi uzyskiwali je, podkręcając małe lampowe wzmacniacze do maksimum. Kostki to sposób na odtworzenie tego efektu przy dowolnej głośności.

Overdrive

Łagodne przesterowanie, które naśladuje lampowy wzmacniacz grający na granicy. Mocno reaguje na siłę uderzenia i na potencjometr głośności gitary: skręcasz go do połowy i dźwięk się czyści. Najsłynniejsza rodzina to zielone japońskie kostki z przełomu lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych, z wyraźnie podbitą średnicą.

Overdrive świetnie sprawdza się jako „dopalacz” przed już lekko przesterowanym wzmacniaczem. Zagęszcza dźwięk, wycina nadmiar dołu i pomaga solówkom przebić się przez zespół. Blues, classic rock, country, pop.

Distortion

Mocniejsze, bardziej kompresowane przesterowanie. Dźwięk jest gęsty, równy, z długim wybrzmieniem i mniejszą zależnością od dynamiki gry. Klasyczne konstrukcje z tamtych lat produkuje się do dziś niemal bez zmian. Distortion daje dźwięk hard rocka, punku i starszego metalu nawet na czystym kanale taniego wzmacniacza.

Fuzz

Najstarszy i najbardziej dziki. Fala jest obcięta niemal do prostokąta, dźwięk jest mięsisty, chropowaty i pełen harmonicznych. Fuzz dziwnie reaguje na inne kostki przed nim i na długość kabli, a wiele modeli, zwłaszcza tych z tranzystorami germanowymi, zmienia charakter z temperaturą. Hendrix, stoner, psychodelia, shoegaze.

Przy fuzzie potencjometr głośności gitary działa jak magiczna gałka: przy jej przykręceniu dźwięk nie tyle słabnie, co robi się szklisty i niemal czysty.

Boost

Warto wspomnieć jeszcze o boosterze. To kostka, która tylko podnosi poziom sygnału, bez własnego przesteru albo z minimalnym. Wpięta przed przesterowany wzmacniacz daje więcej nasycenia, wpięta za nim podbija głośność solówki.

Przester z kostki czy ze wzmacniacza

Kostka nie zastąpi całkowicie przesterowanego kanału dobrego wzmacniacza, ale może się do niego bardzo zbliżyć. Najlepsze efekty daje połączenie obu: wzmacniacz ustawiony na granicy przesterowania i kostka, która dokłada nasycenia. Jeśli twój wzmacniacz ma tylko czysty kanał, szukaj kostek opisywanych jako „amp in a box”. Są projektowane tak, żeby brzmiały jak konkretny typ przesterowanego wzmacniacza, a nie jak dodatek do niego.

Przy wzmacniaczach modelujących kostki przesterowe działają różnie. W wielu z nich lepiej sprawdzają się wbudowane przestery, bo symulacja wzmacniacza jest strojona pod konkretny sygnał wejściowy.

Od czego zacząć

Jeśli masz wzmacniacz z dobrym czystym kanałem i grasz rocka, zacznij od overdrive'u z szerokim zakresem gainu. Jeśli grasz ciężej, a twój wzmacniacz nie ma porządnego przesteru, weź distortion. Fuzz zostaw na później, kiedy wiesz, czego szukasz. To kostka, którą albo się kocha, albo odkłada do szuflady.

Gałki, które spotkasz na kostce

Prawie każda kostka przesterowa ma trzy gałki. Gain, czasem opisany jako drive albo distortion, ustala ilość przesterowania. Level lub volume ustala głośność po włączeniu efektu i warto ją dobrać tak, żeby kostka nie wyskakiwała ponad czysty dźwięk, chyba że chcesz podbić solówkę. Tone działa jak prosty korektor, zwykle przyciemnia albo rozjaśnia brzmienie. Moja rada na start: gain na godzinę dziesiątą, tone na dwunastą, level tak, żeby głośność z efektem i bez była podobna. Od tego punktu kręcisz dalej na słuch.

Łączenie kilku przesterów

Wielu gitarzystów trzyma na pedalboardzie dwa przestery: łagodny overdrive do riffów i mocniejszy albo boost do solówek. Włączenie obu naraz daje jeszcze inny kolor. Kolejność ma znaczenie: zwykle łagodniejsza kostka stoi pierwsza, a mocniejsza za nią. Ale nie trzymaj się tej zasady na siłę. Zamień je miejscami i posłuchaj. Czasem odwrotne ustawienie brzmi lepiej. Więcej o kolejności efektów piszę w poradniku o pedalboardzie.