Humbucker czy single coil: przetworniki bez tajemnic

Przetwornik to mikrofon twojej gitary. Zamienia drgania metalowej struny na słaby sygnał elektryczny, który dalej obrabia wzmacniacz. Od jego budowy zależy więcej, niż sugeruje cena: ten sam korpus z innymi przetwornikami potrafi brzmieć jak inny instrument.

Single coil

Jedna cewka nawinięta wokół magnesów. Brzmienie jest jasne, szkliste, z wyraźnym atakiem. Czyste akordy dzwonią, a funk, blues i indie mają ten charakterystyczny, sprężysty ton. Wadą jest brum: pojedyncza cewka zbiera zakłócenia z transformatorów, świetlówek i monitorów. Przy mocnym przesterze słychać to wyraźnie.

W starych salach prób w piwnicach bloków, gdzie instalacja elektryczna pamięta lata osiemdziesiąte, single coile brumią czasem tak, że trzeba się obracać w stronę ściany, żeby było ciszej. Znam to z własnego doświadczenia.

Humbucker

Dwie cewki połączone tak, żeby zakłócenia się znosiły. Stąd nazwa: „humbucking”, czyli tłumiący brum. Sygnał jest mocniejszy, brzmienie grubsze i cieplejsze, mniej wysokich tonów. Humbucker lepiej znosi mocny przester i daje więcej sustainu, dlatego dominuje w rocku, hard rocku i metalu.

Wiele humbuckerów ma możliwość rozłączenia cewek, czyli coil split. Wtedy jedną cewkę się wyłącza i dostajesz coś bliżej single coila. Nie jest to ten sam dźwięk, ale do czystych partii w coverach w zupełności wystarcza.

P-90

Pojedyncza cewka, ale szersza i płytsza niż klasyczny single. Brzmi grubiej, ma więcej średnicy i drapieżny charakter na lekkim przesterze. Brumi podobnie jak single coil. P-90 lubią ludzie grający bluesa, garażowego rocka i punk.

Przetworniki aktywne

Mają wbudowany przedwzmacniacz zasilany baterią 9 V. Dają bardzo mocny, równy i cichy sygnał, dobrze trzymają się w ciężkim metalu. Minus: bateria musi być naładowana, a dynamika gry jest bardziej spłaszczona. Jeśli grasz lekkie brzmienia, zwykle ich nie potrzebujesz.

Moc wyjściowa i magnesy

Producenci opisują przetworniki mocą wyjściową, zwykle przez rezystancję cewki w kiloomach. Wartości w okolicach 6 do 8 kΩ to przetworniki „vintage”: czyste, dynamiczne, z wyraźną górą. Powyżej 12 kΩ zaczynają się przetworniki mocne, które szybciej przesterowują wzmacniacz, ale tracą przejrzystość. Rezystancja to tylko wskazówka, bo liczy się też rodzaj magnesu. Alnico daje cieplejszy, bardziej miękki dźwięk, ceramika jest ostrzejsza i mocniejsza. Nie przywiązuj się jednak do liczb z katalogu. Dwa przetworniki o tej samej rezystancji potrafią brzmieć zupełnie inaczej.

Pozycja ma znaczenie

Przetwornik przy mostku brzmi jaśniej i ostrzej, bo struna drga tam z mniejszą amplitudą. Przetwornik przy gryfie jest okrągły i ciepły, dobry do solówek i czystych partii. Środkowy, jeśli jest, daje najwięcej odcieni w pozycjach pośrednich przełącznika.

Jaki układ wybrać

• SSS, czyli trzy single coile: klasyka bluesa, funku i popu, brzmienia czyste i lekko przesterowane.
• HSS: humbucker przy mostku plus dwa single. Najbardziej uniwersalny wybór, gdy grasz różne rzeczy.
• HH, czyli dwa humbuckery: rock, hard rock, metal, granie z mocnym gainem.
• Dwa P-90: blues, garaż, rock bez zbyt gęstego przesteru.

Przełącznik i potencjometry

Przetworniki to jedno, ale ich brzmienie kształtuje też reszta elektroniki. Przełącznik pięciopozycyjny w gitarze typu strat daje pozycje pośrednie, w których dwa przetworniki grają razem. Trzypozycyjny przełącznik w gitarze z dwoma humbuckerami daje przetwornik przy gryfie, przy mostku albo oba naraz.

Potencjometr tonu to prosty filtr, który obcina wysokie tony. Wielu gitarzystów trzyma go zawsze na maksimum i nigdy nie rusza. Szkoda, bo skręcony do połowy na przetworniku przy gryfie daje miękki, ciemny ton idealny do jazzowych akordów czy bluesowej solówki. Potencjometr głośności z kolei, jak pisałem przy okazji przesterów, reguluje nie tylko głośność, ale też stopień nasycenia przesterowanego wzmacniacza.

Czy warto wymieniać przetworniki

Czasem tak, ale nie na starcie. Najpierw ustaw wysokość przetworników względem strun. Zbyt blisko zabiera sustain i daje nierówną głośność strun, zbyt daleko spłaszcza dźwięk. Kilka obrotów śrubokrętem potrafi zmienić brzmienie bardziej niż wymiana za kilkaset złotych. Dopiero kiedy wiesz, czego brakuje, szukasz konkretnego zamiennika.